Tin tức

Ý nghĩa cổng Tam quan trong chùa Việt

Trong tâm thức mọi người dân nước Việt, ngôi chùa là chốn tâm linh gửi gắm bao ước mơ về hạnh phúc, bình an. Bước qua cổng Tam quan, chúng ta như bước vào một thế giới khác, rời xa mọi tục lụy của trần gian. Vậy chiếc cổng Tam quan có ý nghĩa như thế nào trong Phật giáo ?

Cổng Tam quan chùa Láng, Hà Nội

 Kiến trúc chùa Việt Nam thường theo trục hướng Nam Bắc, mở đầu cho hướng đó là Tam quan án ngự. Từ Tam quan vào bên trong là toàn thể ngôi chùa bao gồm Lầu chuông, Gác trống phía trước, Hành lang giải vũ hai bên, tiếp vào cùng Thiêu hương, Tiền đường, Thượng điện v.v…

Tam quan thông thường có hai tầng, tầng dưới có ba cửa, ở giữa là cửa chính, hai bên cửa nhỏ hơn và kích thước hai cửa này bằng nhau. Tuy nhiên cũng nhiều chùa xây Tam quan có khi hơn 4 đến 5 tầng, mở ra 4 đến 5 cửa và thường tùy thuộc vào tổng thể kiến trúc của ngôi chùa cũng như ý tưởng của người chủ hưng công khi cho xây dựng. Tầng trên của Tam quan chùa Việt có khi kiêm luôn chức năng lầu chuông, khánh và treo chuông lớn. Mỗi ngôi chùa có kiểu dáng Tam quan khác nhau, nhưng cũng không loại trừ khả năng dị đồng trong phong cách kiến trúc.

Theo Phật học đại từ điển, định nghĩa cụm từ Tam môn (ba cửa) như sau:

三門 : 山門之形制如闕開三門故亦曰三門又只有一門亦呼為三門蓋標幟空無相無作三解脫門之稱也釋氏要覽上曰凡寺院有開三門“Tam môn: sơn môn chi hình chế như khuyết, khai tam môn cố diệc viết tam môn, hựu chỉ hữu nhất môn diệc hô vi tam môn, cái tiêu xí Không, Vô tướng, Vô tác, Tam giải thoát môn chi xưng dã. Thích thị yếu lãm thượng viết: Phàm tự viện hữu khai tam môn” (Tam môn: cửa chùa có hình thế như cửa khuyết, cho nên cũng gọi là Tam môn, lại cũng có một cửa cũng gọi là Tam môn, để nêu rõ Không, Vô tướng, Vô tác – là cách gọi của Tam giải thoát môn. “Thích thị yếu lãm” quyển thượng viết: chùa viện mở ra cửa Tam môn).

Vậy Tam giải thoát môn là gì? Tam giải thoát môn chính là ba cửa giải thoát cho chúng sinh thoát khỏi phiền não, tiến nhập vào chốn thanh tịnh, an nhiên tự tại, chốn bỉ ngạn để đạt đạo quả Niết bàn. Ba cửa đấy là Không giải thoát môn, Vô nguyện giải thoát môn, Vô tướng giải thoát môn. Không giải thoát môn là quán sát tất cả các pháp do nhân duyên mà sinh thành, tự tính vốn là không, không làm, không nhận, tất cả mọi thứ như hư huyễn không có thật, thông đạt như thế, thì mới có thể ngộ nhập vào cõi Niết Bàn. Vô nguyện giải thoát môn còn gọi là Vô tác giải thoát môn, chính là tất cả các pháp sinh tử, nguyện xa rời ý niệm tạo tác, để ngộ nhập vào Niết bàn diệu quả; Vô tướng giải thoát môn là quán sát tất cả pháp thế gian đều là giả hợp của hình tướng, hiểu được tứ đại ngũ uẩn giai không, rời các nhân ngã chấp tướng mà ngộ nhập vào cõi Tịch tĩnh của Niết bàn.

Nguồn: Phạm Tuấn. Tam quan trong kiến trúc chùa Việt Nam. Thông báo Hán Nôm học 2005.

Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of